Sorry Rutte, bezuinigen op zorg gaat hem toch echt niet worden

De huid van de beer verkopen voordat hij geschoten is. Beter een vogel in de hand dan tien in de lucht. Het peerd in kont kiek'n. Bedenkt u er zelf maar een voorbeeld van agrarische origine bij. Alleen is het verse regeerakkoord compleet onmogelijk. Uitgaven worden hard vastgezet, terwijl de inkomsten op zijn best boterzacht zijn. Dat wordt over een jaar of drie een drama, dat kan niet anders. Vertrouwen in de toekomst klinkt mooi, voor eendagsvliegen dan. 

Chiazaad
Het regeerakkoord vindt u hier. Een nieuw kabinet kan ten opzichte van een vorige begroting twee dingen doen. Een ombuiging of een intensivering houdt in dat de nieuwe regering belastinggeld structureel anders verdeeld over departementen. Hoe snel dat gaat kan per jaar verschillen, daarom is er een kolom met elk van de jaren van 2018 tot 2021 en een kolom 'structureel'. Zo is besloten dat er structureel € 1,5 miljard meer naar defensie moet gaan, maar die jaarlijkse verhoging treedt niet meteen op: in het begin is twee derde van dat bedrag beschikbaar en dat loopt op.

Dat geld moet ergens vandaan komen. Dan zijn er twee mogelijkheden: een ander departement moet wat inleveren, of de belastingen gaan omhoog. De totale belastingdruk verandert door lastenverzwaringen en -verlichtingen. Zo verdwijnt de dividendbelasting, maar gaat de BTW omhoog. Een ondernemer is dus van de eerste af, maar als hij een zak chiazaad koopt wordt deze weer duurder, vestzak-broekzak dus. Het effect van de hogere BTW zal weer pas in 2019 voelbaar worden. Op de lange termijn zijn de lastenverzwaringen bijna precies even hoog als de -verlichtingen, ongeveer € 20 miljard per jaar. 

In het complete pakket aan maatrgelen zit een aanname die onmogelijk te realiseren is. Kennelijk moet er structureel € 1,5 miljard op zorg worden bezuinigd. Dat wordt niet als zodanig gepresenteerd, omdat de bezuiniging op zorg in de begroting van Rutte-II op € 1,9 miljard is vastgesteld. Nu bedraagt deze nog maar € 1,6 miljard, waardoor de onoplettende lezer zou kunnen bevroeden dat er extra geld naar de zorg gaat. Alleen is dat het terugdraaien (vlak voor de verkiezingen) van maatregelen die door hetzelfde kabinet zijn ingevoerd. 

De begroting is nog steeds gebaseerd op de illusie dat het mogelijk is om te bezuinigen op zorg. Als we naar de langjarige uitgaven kijken, dan blijkt dat dat schier onmogelijk is. Nederland is hard aan het vergrijzen. We hebben alles gedaan om de babyboomers van een zo hoog mogelijke consumptie te voorzien, door staatsschulden op te bouwen, het aargas op te stoken, tijdelijk zeer riante studieregelingen op te zetten die van de huidige groep studenten weer zijn afgepakt en meer. Nu gaan die babyboomers met pensioen en willen ze ook een zo hoog mogelijk pensioen en AOW, evenals de beste zorg, een leven lang, terwijl men zo lang mogelijk thuis blijft wonen. De lasten moeten worden opgebracht door een volgende generatie (waaronder de millennials) die door een sterk dalend geboortecijfer ongeveer dertig procent te klein is.  

Tsunami van ouderen
Daardoor verdubbelen de zorgkosten per twintig jaar. Bij discussies over de uitgaven collectieve sector is elke andere post bijna verwaarloosbaar. Guurrechts noemt wel eens dat we dan maar moeten bezuinigen op ontwikkelingshulp maar dat gaat hem niet worden. De jaarlijkse stijging van de zorgkosten is ongeveer gelijk aan de complete jaarlijkse uitgave aan ontwikkelingshulp. Als we dat helemaal afschaffen, dan is de discussie over de exploderende zorgkosten een jaartje uitgesteld. Om een idee te krijgen van de vergrijzing: sinds de val van Lehman Brothers hebben we er 700.000 AOW'ers bijgekregen. Die ontvangen tot hun dood een uitkering en zullen ongetwijfeld meer en meer zorg consumeren. 

De kentering in de stijging van de laatste jaren is het gevolg van harde bezuinigingen, door bijvoorbeeld de CAO van zorgpersoneel te versoberen. Dat veroorzaakte een onacceptabele stijging van de werkdruk in de sector, dus dat geintje kan Rutte-III niet te vaak herhalen. Kennelijk is dit punt wel degelijk besproken bij de formatie. Zo gaan in de tabel met ombuigingen de zorgkosten de eerste jaren een beetje omhoog. De structurele bezuiniging van € 1,65 miljard wordt pas in 2022 bereikt, voorbij de huidige regeerperiode dus. De onderhandelaars hadden zelf dus ook wel door dat bespraren op zorg schier onmogelijk is. Zo bestaat de grootste, ingeboekte meevaller uit lagere prijzen voor medicijnen, omdat de coalitiepartners de hoop hebben uitgesproken dat ze efficiënter ingekocht kunnen worden. 

Daarom een veilige voorspelling. Eind 2018 wordt duidelijk dat de tsunami van ouderen het onmogelijk maken om de zorgbegroting alleen al gelijk te houden: er zit simpelweg geen rek meer in de sector. Er gaat gestaakt worden voor een betere CAO, waardoor de kosten toch weer stijgen. Als er dan ook nog eens een volgende recessie aanbreekt (en die gaat komen) dan moet er noodgedwongen gesneden worden in alle leuke dingen die dit regeerakkoord de mensen biedt, zoals meer geld voor onderwijs. Als het kabinet dat al overleeft verdwijnt het zoet en blijft er enkel het zuur over, zoals de BTW-verhoging die eten duurder maakt. 

Het zijn allemaal geen makkelijke keuzes. Daarom duurde de formatie ook zo lang. Met een beetje pech bestaat het kabinet zelf niet eens zo lang.